Όταν το σχολείο πληγώνει: Ο ρόλος του εκπαιδευτικού, η παραβατικότητα των παιδιών και η ευθύνη όλων μας
Εισαγωγή
Υπάρχουν στιγμές που η σχολική τάξη δεν μοιάζει με χώρο μάθησης, αλλά με πεδίο μάχης. Και υπάρχουν άνθρωποι που μπαίνουν σε αυτή την τάξη με καρδιά ανοιχτή, με διάθεση να δώσουν, να εμπνεύσουν, να σταθούν δίπλα σε παιδιά που μεγαλώνουν μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα.
Ο εκπαιδευτικός. Ο άνθρωπος που κρατά στα χέρια του όχι μόνο βιβλία, αλλά ψυχές. Που προσπαθεί να διδάξει όχι μόνο γνώσεις, αλλά τρόπους να υπάρχουμε. Κι όμως, υπάρχουν φορές που αυτός ο άνθρωπος μένει μόνος.
Απροστάτευτος. Ανυπεράσπιστος απέναντι σε συμπεριφορές που δεν θα έπρεπε ποτέ να εμφανιστούν μέσα σε ένα σχολείο. Πρόσφατα, μια καθηγήτρια έχασε τη ζωή της μετά από έντονο μπούλινγκ από μαθητές. Και η απώλεια αυτή δεν είναι απλώς μια τραγωδία. Είναι ένα κάλεσμα αφύπνισης.
- Ο εκπαιδευτικός δεν είναι θωρακισμένος απέναντι στη βία
Ο εκπαιδευτικός είναι άνθρωπος. Με καρδιά, με όρια, με ευαισθησίες. Δεν είναι άτρωτος. Δεν είναι ρομπότ. Δεν είναι υποχρεωμένος να αντέχει τα πάντα. Η παραβατική συμπεριφορά των παιδιών δεν είναι «παιχνίδι». Δεν είναι «πλάκα». Δεν είναι «εφηβική αντίδραση». Είναι βία. Και η βία, όταν δεν αντιμετωπίζεται, γίνεται κανονικότητα. Κανένας εκπαιδευτικός δεν πρέπει να φοβάται να μπει στην τάξη του. Κανένας δεν πρέπει να νιώθει ότι η ψυχική του υγεία είναι διαπραγματεύσιμη. Κανένας δεν πρέπει να μένει μόνος.
- Τα παιδιά δεν γεννιούνται παραβατικά — γίνονται
Η συμπεριφορά ενός παιδιού είναι πάντα μήνυμα. Μια κραυγή, μια ανάγκη, μια σύγχυση, μια έλλειψη ορίων, μια απουσία καθοδήγησης.
Πίσω από κάθε παιδί που ασκεί βία, υπάρχει: ένα σπίτι που δεν έβαλε όρια, μια οικογένεια που δεν άκουσε, μια κοινωνία που δεν δίδαξε σεβασμό, ένα σύστημα που δεν υποστήριξε, ένας ενήλικας που δεν στάθηκε εκεί όταν έπρεπε.
Η παραβατικότητα δεν είναι «χαρακτήρας». Είναι σύμπτωμα. Και τα συμπτώματα χρειάζονται κατανόηση, όχι αδιαφορία.
- Ο ρόλος των γονέων: εκεί όπου αρχίζει και τελειώνει η ευθύνη
Οι γονείς είναι οι πρώτοι δάσκαλοι. Το σπίτι είναι το πρώτο σχολείο. Η συμπεριφορά είναι το πρώτο μάθημα.
Όταν ένα παιδί: δεν έχει όρια, δεν έχει συνέπειες, δεν έχει καθοδήγηση, δεν έχει συναισθηματική εκπαίδευση, δεν έχει πρότυπα σεβασμού. Τότε το σχολείο γίνεται ο χώρος όπου ξεσπά ό,τι δεν διδάχθηκε στο σπίτι.
Ο γονέας δεν είναι απλώς «υπεύθυνος». Είναι καθοριστικός. Και η συνεργασία σχολείου–οικογένειας δεν είναι επιλογή. Είναι αναγκαιότητα.
- Το εκπαιδευτικό σύστημα και οι διευθυντές: η ευθύνη της προστασίας
Ένας εκπαιδευτικός δεν μπορεί — και δεν πρέπει — να αντιμετωπίζει μόνος του παραβατικές συμπεριφορές. Ο διευθυντής: οφείλει να στηρίζει, να παρεμβαίνει, να προστατεύει, να θέτει όρια, να ενεργοποιεί διαδικασίες, να μην φοβάται να πάρει θέση. Η σιωπή της διοίκησης είναι συνενοχή. Η αδράνεια είναι επικίνδυνη. Η ανοχή στη βία είναι βία. Το σχολείο δεν είναι μόνο χώρος μάθησης. Είναι χώρος ασφάλειας. Και η ασφάλεια ξεκινά από την ηγεσία.
- Η ανάγκη για ψυχολόγους και συμβούλους ψυχικής υγείας στα σχολεία
Η παρουσία ειδικών ψυχικής υγείας στα σχολεία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη. Και όχι μόνο για τους μαθητές. Οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται: υποστήριξη, εποπτεία, καθοδήγηση, εκτόνωση, εργαλεία διαχείρισης δύσκολων συμπεριφορών.
Ένας ψυχολόγος ή σύμβουλος ψυχικής υγείας στο σχολείο μπορεί να: παρέμβει έγκαιρα, εντοπίσει μοτίβα, στηρίξει παιδιά που δυσκολεύονται, εκπαιδεύσει γονείς, ενδυναμώσει εκπαιδευτικούς, αποτρέψει τραγωδίες. Η ψυχική υγεία δεν είναι «εξωτερική υπηρεσία». Είναι μέρος της εκπαίδευσης.
- Ένα σχολείο που προστατεύει, διδάσκει και θεραπεύει
Το σχολείο πρέπει να είναι: χώρος ασφάλειας, χώρος σεβασμού, χώρος ορίων, χώρος ενσυναίσθησης, χώρος συνεργασίας. Και αυτό δεν χτίζεται από έναν άνθρωπο.
Χτίζεται από όλους: γονείς, εκπαιδευτικούς, διευθυντές, ειδικούς ψυχικής υγείας, την ίδια την κοινωνία. Η απώλεια μιας εκπαιδευτικού δεν πρέπει να γίνει απλώς είδηση. Πρέπει να γίνει μάθημα. Πρέπει να γίνει αλλαγή. Πρέπει να γίνει δέσμευση.
Κλείσιμο
Ο εκπαιδευτικός δεν είναι μόνος. Δεν πρέπει να είναι μόνος. Και δεν γίνεται να είναι μόνος. Γιατί όταν ένας εκπαιδευτικός πληγώνεται, πληγώνεται ολόκληρο το σχολείο. Και όταν ένα παιδί ασκεί βία, κάπου ένας ενήλικας δεν στάθηκε όπως έπρεπε.
Η λύση δεν είναι η τιμωρία. Είναι η ευθύνη. Η στήριξη. Η παρουσία. Η συνεργασία. Η πρόληψη.
Και πάνω απ’ όλα, η αναγνώριση ότι η ψυχική υγεία δεν είναι περιθώριο της εκπαίδευσης. Είναι ο πυρήνας της.
Από την Ειρήνη Πουλάκου | Διαβάστε περισσότερα στο anasapsychis.gr